‏إظهار الرسائل ذات التسميات ژیانه‌کا ساخله‌م. إظهار كافة الرسائل
‏إظهار الرسائل ذات التسميات ژیانه‌کا ساخله‌م. إظهار كافة الرسائل
الجمعة، 2 أغسطس 2013

چه‌ند شيره‌تێن ساخله‌مييێ د مه‌ها ره‌مه‌زانێدا



چه‌ند شيره‌تێن ساخله‌مييێ د مه‌ها ره‌مه‌زانێدا




و ئو ئا: ئومێد محمد بناڤي

هه‌ر وه‌کي يا ديار مه‌ها ره‌مه‌زانێ نه‌ وه‌کي چ مه‌هێن دييه‌ ژ لايێ شێوازێ ژيانێ، ساخله‌مييا له‌شي، و دانێن مرۆڤ دخۆت. ژبه‌رکو رۆژانه‌ بتنێ دو دانێن خوارنێ د مه‌ها ره‌مه‌زانێدا دهێنه‌ خوارن؛ يا باشتر ئه‌وه‌ ئه‌ڤ هه‌ردو دانه‌ ب ئاسته‌کي بن کو ماده‌يێن پێدڤي بۆ له‌شي ئاماده‌ بکه‌ن، د هه‌مان ده‌مدا پێدڤييه‌ کارتێکرنێن خراب ل کارێ ئاشکێ نه‌ هێته‌ کرن ژبه‌ر زێده‌هييا خوارنێ. لدووف چه‌ند بابه‌تێن هاتينه‌ به‌لاڤکرن د تۆرا ئينته‌رنێتێ دا؛ يا فه‌ره‌ هنده‌ک خالێن سڤک ده‌رباره‌ي خوارنێ د ره‌مه‌زانێدا بۆ خه‌لکي بهێته‌ ديارکرن:• ئه‌گه‌ر خوارنا فتارێ "برياني" بيت؛ يا باشتر ئه‌وه‌ لدووڤدا خوه‌ ژ خه‌وتنێ دووربێخي بۆ ماوێ چه‌ند ساتێن کێم. هه‌روه‌کي يا به‌لاڤ دناڤ خه‌لکێ جڤاکێ کوردي و ئه‌ره‌بيدا؛ خوارنا برياني ژ به‌لاڤترين خوارنانه‌ يێن کو ب ره‌نگه‌کێ تايبه‌ت د ده‌مێن هه‌بوونا هه‌لکه‌فتناندا دهێنه‌ ئاماده‌کرن، مينا مه‌ها ره‌مه‌زانێ.


خوارنا برياني يا پێکهاتي ژ برنج و روون، مريشک و ماده‌يێن بوهاراتي و تووژاتييان، دگه‌ل چه‌ندين پێکهاته‌يێن دي يێن ناڤکري ب "کشمش"ان. هه‌بوونا ئه‌ڤان پێکهاته‌يان د ئێک خوارندا چێدبيت باره‌کێ گران بيت لسه‌ر کارێ ئاشکێ، و هه‌ر پێکهاته‌يه‌ک ب ره‌نگه‌کي کارتێکرنێ ل له‌شي بکه‌ت. هه‌ژي گوتنێيه‌ وزه‌يێ هه‌يي د خوارنا بريانيدا نزيکي 500 يه‌که‌يێن وزه‌ييه‌ و دهێته‌ هژمارتن خوارنه‌کا گران لسه‌ر ئاشکي. ديسان هه‌بوونا بڕێن گه‌له‌ک ژ تووژاتي و بوهاراتێن جوره‌وجور د پێکهاته‌يا بريانييێدا دبيته‌ ئه‌گه‌رێ په‌يدابوونا گرانييه‌کێ د ده‌ڤه‌را ئاشکێدا دگه‌ل تووشبوونا مرۆڤي ب به‌رسۆژان. 


ژبه‌ر ڤێ يه‌کێ؛ يا باشتر ئه‌وه‌ د مه‌ها ره‌مه‌زانێدا ژ پێکهاته‌يێن تووژ د ئاماده‌کرنا بريانييێدا کێم بکه‌ن، ديسان باشتره‌ ئه‌گه‌ر دگه‌ل بريانييێ که‌سکاتي بهێنه‌ خوارن داکو سڤکييه‌کێ بده‌ته‌ خوارنێ و کارێ ئاشکێ بسانه‌هي بکه‌ت دگه‌ل کێمکرنا کارتێکرنا ماده‌يێن تووژ لسه‌ر ئاشکي دناڤ بريانييێدا. ديسان يا باشتر ئه‌وه‌ بڕێن کێمتر ژ رۆژێن نۆرمال ژ بريانييێ بخۆين لسه‌ر فتارێ هه‌روه‌سا باشتره‌ ئاسته‌کێ کێمتر يێ رووني د پێکهاته‌يا بريانييێ دا هه‌بيت، ديسام پێدڤييه‌ خوه‌ ژ خه‌وتنێ دووربێخين بۆ چه‌ند ساتان پشتي خوارنا بريانييێ لسه‌ر فتارێ.


• باشتره‌ ژ خوارنا په‌نيرێن چێکري د مه‌ها ره‌مه‌زانێندا دووربکه‌ڤين. خوارنا نان و په‌نيران د دانێ پاشيڤێدا ديسان ژ خوارنێن به‌لاڤه‌ دناڤ خه‌لکێ جڤاکێ مه‌ دا، و به‌هراپتر ژ وان پشتبه‌ستنێ ب په‌نيرێن چێکري دکه‌ن يێن کو دهينه‌ کرين ژ مارکێتان ب ره‌نگه‌کێ حازر. خوارنا ناني د پاشيڤێدا ژێده‌ره‌کێ سه‌ره‌کييه‌ بۆ ماده‌يێن نشايي، و خوارنا په‌نيري بڕه‌کێ باش ژ پرۆتين و کالسيۆمان بۆ له‌شي ئاماده‌ دکه‌ت. ديسان خوارنا ناني زوو ناهێته‌ بۆهژين د ئاشکێدا؛ ژبه‌ر ئه‌ڤێ چه‌ندێ مرۆڤ زوو هه‌ست ب برسيبوونێ ناکه‌ت د ده‌مێ رۆژيگرتنێدا. لێ په‌نيرێن چێکري بڕێن زێده‌ ژ سوديۆمي د پێکهاته‌يا واندا هه‌يه‌، و ئه‌ڤ چه‌نده‌ دبيته‌ ئه‌گه‌ر بۆ زوو تێهنيبوونێ د ده‌مێ رۆژيگرتنێدا، به‌روڤاژي په‌نيرێ سرۆشتي يێ کو بڕێن کێم يێن سوديۆمي بخۆڤه‌دگريت و نابيته‌ ئه‌گه‌رێ تێهنيبوونێ. بۆ زانين، ئێک نان يا زه‌نگينه‌ ب 160 يه‌که‌يێن وزه‌يێ، لێ ئێک دانه‌ ژ نانێ گه‌نمي يێ ساده‌ 70 يه‌که‌يێن وزه‌يێ هه‌نه‌. پارچه‌يا په‌نيرێ موزاريللا خودانێ 80 يه‌که‌يێن وزه‌يێ يه‌، لي پارچه‌يه‌کا په‌نيرێ سپي؛ 40 يه‌که‌يێن وزه‌يێ هه‌نه‌، لێ هه‌ر که‌فچييه‌کێ ماستي؛ 30 يه‌که‌يێ وزه‌يێ هه‌نه‌. پێدڤييه‌ خه‌لک ل ده‌مێ خوارنا نان و په‌نيران د دانێ پاشيڤێدا؛ که‌سکاتييان ژي بخۆن ژبۆ ته‌ڤاڤکرنا مادده‌يێن پێدڤي بۆ له‌شي د دانێ پاشيڤێدا.


• ‌خوارنا هژيران پشتي فتارێ رامانا ژيانه‌کا ساخله‌م رادگه‌هينيت،هژير دهێته‌ هژمارتن ژ فێقيێن زه‌نگين ب ماده‌يێن کاربوهێدراتي، يا کو رێژه‌يا وێ دگه‌هيته‌ 73%، و رێژه‌يا پرۆتينان 3%، و رێژه‌يا 2% ژي ماده‌يێن رووني. هه‌روه‌سا چه‌ندي جۆرية ڤيتامين و ماده‌يێن پاقژکه‌رێن له‌شي ب خۆڤه‌ دگريت دگه‌ل چه‌ندين که‌رسته‌يێن کانزايي يێن ب مفا بۆ له‌شي مينا ئاسن و فسفور.


ژبه‌ر چه‌ندين مفايێن پێکهاته‌يا هژيران؛ نۆشدار هژيران ناڤ دکه‌ن ب ده‌رمانخانه‌کا تايبه‌ت سه‌باره‌ت هژمارتنا وێ وه‌ک فێقييه‌کێ زه‌نگين. ئه‌ڤ ناڤکرنه‌ ژي ڤه‌دگه‌ريت هه‌بوونا ڤيتامين و کانزايێن جوره‌وجور د پێکهاته‌يا هژيران دا، لێ يا ژ هه‌موويان گرنگتر؛ هه‌بوونا ڤيتامن K د پێکهاته‌يا هژيران دا، يا کو کاردکه‌ت ب هشککرنا خوونێ و راوه‌ستانا خوونرشتنێ، ب ڤي ره‌نگي مفايه‌کێ مه‌زن هه‌يه‌ د سيسته‌مێ خوونێ يێ له‌شيدا.


هه‌ژي گوتنێيه‌ کو د پێکهاته‌يا هژيران دا چه‌ندين ئه‌نزيمێن ب مفا د کارێ بۆهژينێدا هه‌نه‌ و ب هاريکارييا ئه‌ڤان ئه‌نزيمان هژير دشێت هاريکارييا ئاشکێ بکه‌ت د بۆهژينا خوارنا فتاري و وه‌ستييانا له‌شي سڤک دکه‌ت. هه‌روه‌سان خوارنا هژيران هاريکارييا ب هێزکرنا سيسته‌مێ به‌رگرييێ دکه‌ت ئه‌گه‌ر هات و که‌سه‌کێ کێم به‌رگري بخۆت، دگه‌ل چاره‌کرنا بارێن قه‌بزبوونێ و چه‌ندين تێکچوونێن دي يێن له‌شي.يا گرنگه‌ خوارنا مرۆڤي يا هه‌مه‌ره‌نگ بيت ب تايبه‌تي د مه‌ها ره‌مه‌زانێدا دا کو بشێين له‌شێ خوه‌ بێ به‌هر نه‌که‌ين ژ چه‌ندين پێکهاته‌يێن خوارنێ يێن جوره‌وجور يێن کو له‌شێ مرۆڤي وه‌رناگريت ژ ئه‌گه‌رێ رۆژيگرتنێ بۆ چه‌ندين ساتێن رۆژێ.

نه‌هێلانا هشکبوونا زاڕۆي ژ شله‌يان باشترين رێکا چاره‌کرنێيه‌"



نۆشدار نزار به‌کر بۆ وار: نه‌هێلانا هشکبوونا زاڕۆي ژ شله‌يان باشترين رێکا چاره‌کرنێيه‌"


ديدار/ صادق محمد

د هه‌ر وه‌رزه‌کيدا ئاسته‌کێ زاڵتر دياردبن ژ نه‌خوه‌شييێن دي؛ زکچون ژي ژ وان نه‌خوه‌شييانه‌ يێن کو د وه‌رزێ هاڤينێدا مشه‌يه‌. گه‌له‌ک زينده‌وه‌رێن هوور هه‌نه‌ حه‌زا پله‌يێن گه‌رمييێ يێن بلند دکه‌ن بۆ به‌رده‌وامييا ژيانا خوه‌، د وه‌رزێ هاڤينێ دا دشێن ب سانه‌هي تر ببنه‌ ئه‌گه‌رێ په‌يداکرنا نه‌خوه‌شييان. ژبه‌ر ئه‌ڤان خالان، مه‌ بفه‌ر ديت ديداره‌کێ ساز بکه‌ين دگه‌ل جه‌نابێ نۆشدار نزار به‌کر، تايبه‌تمه‌ندێ نه‌خوه‌شييێن زارۆکان. لده‌ستپێکێ نۆشدار نزاري ئاماژه‌ دا رۆلێ حکومه‌تا هه‌رێما کوردستانێ يێ ئه‌ڤ ساله‌ و خوه‌ به‌رهه‌ڤکرنا وێ ب باشترين ئاست دا کو بشێت رێکێ ل په‌يدابوون و به‌لاڤبوونا نه‌خوه‌شييێن ڤه‌گر و يێن دبنه‌ ئه‌گه‌رێ دلڕابوون و زکچونێ بگريت. كه‌مپا "دوميز" يا کو دهێته‌ هژمارتن ئێک ژ جهێن گه‌له‌ک ب خه‌بسه‌ و قه‌ره‌بالغ، كو رێژه‌كا مه‌زن ژ زاڕۆيێن ده‌رڤه‌ي هه‌رێمێ لێ دژين ب مشه‌يي تووشي زکچون و دلڕابوونێ دبن. ژبه‌ر ئه‌ڤێ چه‌ندێ و هه‌ر ژبه‌ر ئه‌گه‌رێن زانينێ، پرۆگرامێ گوتنا چه‌ند سميناران ژلايێ‌ نوشدارێن تايبه‌تمه‌ند ڤه‌ بۆ كارمه‌ندێن ساخله‌مييێ‌ هه‌روه‌سا خه‌لكێ که‌مپێ دۆميز و خه‌لکێ دهۆکێ ب گشتي ژي ژ ئه‌ڤان سميناران بێ به‌هر نابيت، هه‌روه‌سا ب رێکا ئاماده‌کرنا باشترين جورێن ده‌رمانان و پترين هژماره‌يا هه‌يي، و رێکخستنا پرۆژه‌ي ب هه‌ڤکاري دگه‌ل رێڤه‌به‌رييا کاروبارێن خوه‌ پاراستنێ ل دهۆکێ سه‌باره‌ت ب ئاڤا ڤه‌خوارنێ کو به‌رده‌وام بهێته‌ پشکنين. ژبه‌ر کو پشتي لدووڤچوونه‌کا درێژ، بۆ مه‌ دياربوو کو ئاڤا ڤه‌خوارنێ ژێده‌ره‌کێ سه‌ره‌کييه‌ بۆ به‌لاڤبوونا نه‌خوه‌شييان ب تايبه‌ت ل که‌مپا دۆميز.


لدۆر زکچونێ، نۆشداري گۆت: زکچوون گه‌له‌ک جۆران بخۆڤه‌ دگريت، چێدبيت نه‌خوه‌ش کێم جاران بچيته‌ توالێتێ لێ يا روونبيت يان ژي چێدبيت گه‌له‌ک جاران بيت. ژ مه‌ترسييێن زکچوونێ، هشکبوونا له‌شييه‌ ژ شله‌يان و ئه‌ڤه‌ ژي کارتێکرنێ ل کارێ گش ئه‌ندامێن له‌شي دکه‌ت و دشێت ببيته‌ ئه‌گه‌رێ مه‌ترسييان.ژ ئه‌گه‌رێن زکچونێ يێن به‌ربه‌لاڤ، زينده‌وه‌رێن هوورن مينا به‌کتريا و ڤايرۆسان يێن کو دشێت ب رێيا ئاڤێ، خوارنان يان ژي که‌سکاتييێن باش نه‌ شووشتي به‌لاڤببن و ببنه‌ ئه‌گه‌رێ هه‌ودانان د رووڤيکێن زارۆيان دا، د ئه‌جامدا زاڕۆ د ناڵيت ژ زکچون و دلڕابوونێ، و ژ ده‌ستدانا شله‌يان.


هنده‌ک جاران کوئه‌ندامێ هه‌رسکرنێ يێ ساخله‌مه‌ و چ هه‌ودان نينن، لێ هه‌ودانێن کوئه‌ندامێن دي مينا ميزتنێ، ده‌ماران، دشێن ببنه‌ ئه‌گه‌رێ زکچونێ ب رێيێن نه‌ ئێکسه‌ر مينا رشتنا ژه‌هرێن زينده‌وه‌رێن هوور بۆ ناڤ خوونێ کو دشێن کارتکرنێ ل خانه‌يێن کوئه‌ندامێ هه‌رس بکه‌ن و ببنه‌ ئه‌گه‌رێ زکچونێ.


لدۆر پاراستنا زاڕۆيێ خوه‌ ژ تووشبوونێ، ناڤبري گۆت: يا باشتر ئه‌وه‌ دگه‌ل بلندبوونا پله‌يا گه‌رماتييێ، زاڕۆ به‌رده‌وام شله‌يان ڤه‌خۆت دا کو له‌شێ خوه‌ ژ هشکبوونێ ب پارێزيت، هه‌روه‌سا شيرێ دايکێ باشترين چاره‌يه‌ بۆ زاڕۆي ژبه‌رکو شيرێ دايکێ دژه‌ته‌ن تێدانه‌ يێن کو کاردکه‌ن دژي زينده‌وه‌رێن هوور، هه‌روه‌سان ناهێليت به‌کتريايێن ب مه‌ترسي کارێ خوه‌ د رووڤيکێن زاڕۆيدا بکه‌ن. هه‌روه‌سا باقژکرنا ژێده‌رێن خوارنێ و ڤه‌خوارنێ ژ خالێن گرنگه‌ د رێکگرتنێ ل به‌لاڤبوونا هه‌ودانان.


نۆشدار نزاري ديارکر و گۆت: ئه‌گه‌ر هات و زاڕۆيێ ته‌ ژ زکچونێ يان ژي ژ دلڕابوونێ د ناڵي، يا باشتر ئه‌وه‌ ببه‌يه‌ بنگه‌هه‌کێ ساخله‌مييێ، لێ ئه‌گه‌ر چ بنگه‌هێن ساخله‌مي نزيک نه‌ بوون، يا باشتر ئه‌وه‌ ژێده‌ره‌کێ شله‌يێن ساخله‌مي "مغذي" بده‌يه‌ زاڕۆيێ خوه‌ يان ژي شيرێ خوه‌ بده‌ زاڕۆيێ خوه‌ هه‌تا دشێي زاڕۆيێ خوه‌ ببه‌يه‌ نه‌خوه‌شخانێ. ب هيچ ره‌نگه‌کي نه‌ يا دروسته‌ دايک ژ ده‌ف خوه‌ ده‌رمانان بده‌ته‌ زارۆيێ خوه‌ و ئه‌ڤ چه‌نده‌ چێدبيت ساخله‌مييا زاڕۆي ب ئاسته‌کێ به‌رچاڤ تێکبده‌ت.


لدووماهييێ تايبه‌تمه‌ندێ نه‌خوه‌شييێن زاڕۆکان؛ نۆشدار نزار به‌کر شيره‌تان ل هه‌موو ده‌يکان دکه‌ت و دبێژيت؛ پێدڤييه‌ دايک هه‌موو گاڤان ده‌ستێن وێ د پاقژبن ب تايبه‌ت لده‌مێ ئاماده‌کرنا خوارنێ بۆ زاڕۆيێن خوه‌ يانژي لده‌مێن ده‌ستکرنا زاڕۆي، دگه‌ل دانا شيرێ سينگێ خوه‌ بۆ زاڕۆي ب کێمي بۆ ماوه‌يێ شه‌ش مه‌هێن ئێکێ يێن ژيانا زاڕۆي، هه‌روه‌سا نه‌هێلانا به‌لاڤبوونا نه‌خوه‌شييان لدووف خالێن مه‌ ل سه‌ري ديارکرين.

جۆرێ خوارنا پاشيڤێ کارتێکرنێ ل برس و تێهنا ته‌ دکه‌ت



جۆرێ خوارنا پاشيڤێ کارتێکرنێ ل برس و تێهنا ته‌ دکه‌ت





و ئو ئا: ئومێد محمد بناڤي

ژبه‌رکو ره‌مه‌زانا پيرۆزا ئه‌ڤ ساله‌ دکه‌ڤيته‌ د گه‌رمترين و درێژترين ده‌مێن سالێ دا، چ پێنه‌ڤێت ره‌مه‌زانه‌کا سڤک نابيت ژبۆ گه‌له‌ک که‌سان، و هه‌ستکرن ب برسێ و تێهنێ دێ تشته‌کێ گه‌له‌ک نورمال بيت، لێ دروست هه‌لبژارتنا خوارنا پاشيڤێ، دێ شێت رێکه‌کا گه‌له‌کا ئه‌کتيڤ بيت بۆ پاراستنا ته‌ ژ تێهنيبوون و برسێ بوونێ، ئه‌گه‌ر بزاني کيژان خوارن پێدڤييا ته‌ بۆ خوارنێ کێمدکه‌ت و کيژان ڤه‌خوارن پێدڤييا ته‌ بۆ ڤه‌خوارنێ کێمدکه‌ت.


خوارنا پاشيڤێ دهێته‌ هه‌ژمارتن گرنگترين و ساخله‌مترين دانێ خوارنێ د رۆژانێن رۆژيگريدا، ژبه‌رکو ئه‌ڤ خوارنه‌ دبيته‌ ژێده‌ره‌کێ سه‌ره‌کييێ ژيانێ بۆ ماوه‌يێ چه‌ند ساتێن درێژ يێن رۆژيگرتنێ هه‌تا دبيته‌ ده‌مێ فتارێ. و دروست هه‌لبژارتنا خوارنێن پاشيڤێ يا گرێدايه‌ ب کێمتر هه‌ستکرن ب تێهنيبوون و برسيبوونێ، و ب چ شێوه‌يان نه‌ يا گرێدايه‌ ب بڕێ خوارنێ يا کو مرۆڤ دخۆت لێ ب جۆرێ خوارنێ ڤه‌ گرێدايه‌، رۆژانێن رۆژيگري ئه‌نجامێن باشترهه‌نه‌ ئه‌گه‌ر هاتو مرۆڤ ب دروستي لدووف ئه‌ڤان رێنماييان بچيت و بجهـ بينيت.


يا باشتر ئه‌وه‌ خوارنا پاشيڤێ بهێته‌ گيروکرن هندي د شياندا بيت، داکو ده‌مه‌کێ کێمتر يێ بێ خوارنييێ هه‌بيت، هه‌روه‌رسا باشتره‌ مرۆڤ بڕه‌کا گونجاي لدووف پێدڤييێن خوه‌ ژ پاشيڤێ بخۆت، ديسان خوارنا ماده‌يێن پڕۆتيني و ريشالي مينا گۆشتي، که‌سکاتييان، فێقييان لده‌مێ پاشيڤێ گه‌له‌ک باشتره‌ ژ خوارنێن دي، ژبه‌رکو دره‌نگ دهێنه‌ بۆهژين د ئاشکيدا و ب ڤي شێوه‌ي ده‌مه‌کێ درێژتر دڤێت هه‌تا کو ئاشک ڤالا ببيت و مرۆڤ هه‌ست ب برسێ بکه‌ت.


سه‌باره‌ت تێهنيبوون، يان ژي هه‌ستکرن ب تێهنيبوونێ، رۆژيگر دشێت کونترۆل بکه‌ت ب رێيا دوورکه‌تنێ ژ که‌شێن گه‌رم و تيشکێن هه‌تاڤێ ب تايبه‌تي د نيڤرۆيان دا يا کو دبيته‌ ئه‌گه‌رێ هشکبوونا له‌شي ژ شله‌يان و هه‌ستکرن ب تێهنيبوونێ.لدۆر هه‌ستکرنێ ب تێهنيبوونێ و بڕێن ئاڤێ يێن مرۆڤ ڤه‌دخۆت، يا باشتر ئه‌وه‌ ژ ده‌مێ فتارێ هه‌تا کو ده‌مێ پاشيڤێ مرۆڤ بڕێن گونجاي يێن ئاڤێ ڤه‌دخۆت و پێدڤي ناکه‌ت بڕێن مه‌زن يێن ئاڤێ لسه‌ر ئێک ڤه‌خۆت، ژبه‌رکو ئه‌ڤ چه‌نده‌ دبيته‌ ئه‌گه‌رێ زێده‌بوونا هژماره‌يێن ميزتنێ و کێمبوونا ئاستێن ئاڤێ د له‌شي دا و زێده‌ ده‌رکه‌فتنا ئاڤێ دگه‌ل ميزتنێ. هه‌روه‌سا يا گرنگه‌ مرۆڤ خوه‌ ژ خوارنێن سوور دووربێخيت لده‌مێ پاشيڤێ ژبه‌رکو ماده‌يا سۆديوم يا کو دناڤ خوێ دا هه‌يه‌ دبيته‌ ئه‌گه‌رێ هه‌ستکرنێ ب تێهنيبوونێ، ژبه‌ر ڤێ يه‌کێ خوارنێن سوور لده‌مي پاشيڤێ نه‌ خوه‌.لدوماهييێ، يا باشتر ئه‌وه‌ ژ ڤه‌خوارنێن پڕي کافايين دوورکه‌ڤين مينا چايێ ژبه‌رکو کارتێکرنه‌کا کوژه‌ک هه‌يه‌ لسه‌ر ئاستێ ئاڤێ د له‌شيدا، و دبيته‌ ئه‌گه‌رێ هه‌ستکرنێ ب تێهنيبوونێ. ديسان يا گرنگه‌ فێقييێن جوره‌وجور بخۆين بۆ بلندکرنا ئاستێ پۆتاسيۆمي د له‌شيدا کو هه‌ستێ تێهنيبوونێ لده‌ف مرۆڤي کێمدکه‌ت.


ڤۆلتارين و نه‌خوه‌شيێن دلي


ڤۆلتارين و نه‌خوه‌شيێن دلي




و ئو ئا: ئومێد محمد بناڤي


هه‌روه‌کي ئه‌م هه‌مي دزانين که‌سێن خوه‌دان نه‌خوه‌شييێن دلي نه‌شێن هه‌مي جۆرێن ده‌رمانان وه‌ربگرن د ده‌مێن جودا يێن ژيانا خوه‌دا، ژبه‌رکو چێدبيت هنده‌ک ده‌رمان و حه‌پک ببنه‌ ئه‌گه‌رێ کارتێکرنێن جوره‌وجور لسه‌ر ساخله‌مييا دلي وان و د ئه‌نجامدا ئه‌نجامێنکوژه‌ک لسه‌ر ساخله‌مييا نه‌خوه‌شي هه‌بن، ئێک ژ ده‌رمانێن به‌رنياس کو دبنه‌ ئه‌گه‌رێ مه‌ترسييێن کوژه‌ک د نه‌خوه‌شێن دليدا؛ ده‌رمانێ "ڤۆلتارين"ه‌ يا پێکهاتي ژ ماده‌يێ "ديکلۆفيناک سۆديوم"، ئه‌ڤ ده‌رمانه‌ يا کو کاردکه‌ت ب کێمکرنا پرۆسيێسێن هه‌ودانێ د له‌شي دا و کارتێکرنێ لسه‌رنته‌رێ ئێشانێ دکه‌ت و ئێشانێ لده‌ف نه‌خوه‌شي ناهێليت، دشێت ئه‌نجامێن کوژه‌ک هه‌بن د نه‌خوه‌شێن دليدا.که‌سێن خوه‌دان نه‌خوه‌شييێن دلي ل وه‌لاتێ "بريتانيا"؛ به‌رده‌وام دهێنه‌ شيره‌تکرن ده‌رباره‌ي دوورکه‌تنێ ژ بکارئينانا ده‌رمانێ "ڤۆلتارين"؛ هه‌روه‌کي رێکخه‌رێن ساخله‌مييێ ل وه‌لاتێ ناڤبري ديارکرين، ژبه‌ر کو ئه‌ڤ ده‌رمانه‌ دشێت ببيته‌ ئه‌گه‌رێ جه‌لته‌يێن دلي يان ژي يێن مه‌ژييێ، ئه‌گه‌ر هاتو که‌سه‌کێ خوه‌دان نه‌خوه‌شييێن دلي وه‌ربگريت ژبۆ هه‌ر چ ئه‌گه‌ر بيت.ئه‌ڤ چه‌نده‌ هاته‌ به‌لاڤکرن ده‌ما کو ليژنه‌يا ساخله‌مي يا ئه‌ورۆپي باوه‌ري پێ ئيناني. هه‌ژي گۆتنێ يه‌ ب مليۆنان خه‌لک ئه‌ڤي ده‌رماني وه‌ردگرن ژبۆ جوره‌ها ئێشانان مينا سه‌ر ئێشانێ، پشت ئێشانێ و هه‌تا دوماهييێ.ئاژانسا رێکخه‌رێن ساخله‌مي و ده‌رمانان MHRA داخۆياکرن کو ئه‌ڤ ده‌رمانه‌ ب چ شێوه‌يان پێدڤييه‌ نه‌هێته‌ وه‌رگرتن ژ لايه‌يێ که‌سێن خوه‌دان ئێشێن دلي يێن مه‌ترسي، هه‌روه‌سا ژ کارکه‌تنا دلي، جه‌لته‌يێن دلي و يێن مه‌ژي، ئه‌گه‌ر هاتو نه‌خوه‌ش ئه‌ڤ ده‌رمانه‌ وه‌رگرتبيت، پێدڤييه‌ ب ئێکجاري ژ بکارئينانا ئه‌ڤێ ده‌رماني دووربکه‌ڤن.ژ لايه‌کێ ديڤه‌، که‌سێن جگاره‌کێش، خوه‌دان فشاره‌کا خوونێ يا به‌رز، نه‌خوه‌شييا شه‌کرێ و ئاستێن روونێ يێن به‌رز پێدڤييه‌ بتنێ ئه‌ڤي ده‌رماني بکاربينن پشتي سه‌ره‌دانا نۆشدارێ خوه‌يێ تايبه‌تمه‌ند بۆ زانينا مه‌ترسييا بکارئينانا ده‌رماني.هه‌ژي گۆتنێيه‌ کو MHRA دبێژيت؛ کو ده‌رمانێ ڤۆلتارين ئێک ژ باشترين ده‌رمانێن راوه‌ستييانا ئێشانێ يه‌ د هه‌مي که‌سان دا ژبلي که‌سێن "خوه‌دان مه‌ترسي" ژ بکارئينانا ده‌رماني.رێڤه‌به‌را MHRA؛ نۆشدار "سارا برانچ" دبێژيت کو هه‌رچه‌نده‌ هه‌مي گاڤان ده‌رمانێ ڤۆلتارين پێدڤييه‌ نه‌هێته‌ بکارئينان د که‌سێن خوه‌ن مه‌ترسييێن ساخله‌ميدا، لێ دگه‌ل ده‌مي گه‌له‌ک ڤه‌ديتنێن نوو دهێنه‌ به‌لاڤکرن و جێدبيت د هه‌يامێن داهاتي دا رێکێن نوو بۆ دانا ئه‌ڤي ده‌رماني بهێنه‌ ديارکرن لسه‌ر بنياتێن جودا ژ يێن ناڤبريزل دوماهييێ، شه‌ش مليۆن بارێن ده‌رمانێ ڤۆلتارين يێن هاتينه‌ وه‌رگرتن ژ لايێ خه‌لکيڤه‌ د سالا بووريدا، و هه‌روه‌سا ئه‌ڤ ده‌رمانه‌ ل هه‌مي جهان دهێنه‌ فرۆتن و دشێن بهێنه‌ وه‌رگرتن بێي پێتڤيبوون ب راشێتا نۆشداري.

بسپۆره‌كێ‌ ددانان : "پترييا كه‌سێن تووشي نه‌خوه‌شيێن ددانان دبن ژييێ‌ وان د ناڤبه‌را 20 تا 40 سالييێدايه"


بسپۆره‌كێ‌ ددانان : "پترييا كه‌سێن تووشي نه‌خوه‌شيێن ددانان دبن ژييێ‌ وان د ناڤبه‌را 20 تا 40 سالييێدايه"





هه‌ڤپه‌يڤێن: هوزان دۆسكي


د ژيا نا خوه‌ دا مرۆڤ تووشي گه‌له‌ك نه‌خوه‌شييان دبيت ئه‌گه‌رێ‌ ساخله‌مييا خوه‌ نه‌پارێزيت ژ وان نه‌خوه‌شيێن مرۆڤ گه‌له‌ك تووش دبيتێ‌ ددانن، پتريا وان كه‌سێن ژيێ‌ وان دناڤبه‌را 20 تا 40 سالييێ‌ ب نه‌خوه‌شييا ددانان دنالن و ددانێن وان کرمي دبن گه‌له‌ك جاران دبيته‌ ئه‌گه‌رێ‌ هندێ‌ كو ددانێ‌ خوه‌ ژده‌ست بده‌ن، ژبه‌ر ڤي بابه‌تێ‌ گرنگ تاكو هه‌رده‌م ددانێن مه‌ پاراستي بن، رۆژنامه‌يا وار خوه‌ گه‌هاندييه‌ بسپۆره‌كێ‌ تايبه‌تمه‌ند د نه‌خوه‌شي و نشته‌گه‌رييا پدي وده‌وروبه‌رێن ددانا.

لده‌سپێكێ‌ ژي نۆشدار سه‌عيد محه‌مه‌د عه‌لي به‌رواري لدۆر پتريا وان نه‌خوه‌شييان يێن تووشي ددانان دبن بۆ رۆژنامه‌يا وار گۆت:
پتريا ئێشێن ددانان كرميبوونا ددانايه‌ و نه‌خوه‌شيێن پتييانه‌‌، لێ‌ پتريا ئه‌و نه‌خوه‌شێن دهێنه‌ ده‌ف مه‌ ئێشا وان كرميبوونا ددانايه‌, ئه‌ڤه‌ژي ژبه‌ر وێ‌ چه‌ندێ‌يه‌ كو لده‌سپێكێ‌ ددان درزيت ئانكو ده‌مێ‌ چينێ ئێكێ‌ ژ دداني درزيت ئه‌وا كو دبێژنێ‌ "مينا "، د ڤێ‌ قوناغێ‌ دا نه‌خوه‌ش هه‌ست پێ ناکه‌ت هه‌تا كو دگه‌هيته‌ چينێ دويێ‌ يێ دداني ژنوو دێ‌ نه‌خوه‌ش هه‌ست ب ئێشانێ‌ كه‌ت, وه‌لاتيێن مه‌ پرسيارا ساخله‌ميا ددانێن خوه‌ ناكه‌ت هه‌تا كو دگه‌هيته‌ وي ئاستي كو ددان درزيت و هه‌ست ب ئێشانێ‌ دكه‌ن دێ‌ هێت پرسيارا ددانێ خوه‌ كه‌ت كا ئێشا ددانێن وي چيه‌. ناڤهاتي لدۆر ژيێ‌ وان نه‌خوه‌شان يێن تووشي ددان ئێشيێ‌ دبن گۆت" هه‌مي ژي‌ تووشي نه‌خوه‌شييێن ددانان دبن لێ‌ پتريا وان كه‌سان ژييێ‌ وان دناڤبه‌را 20 تا 40 ساليێ‌ دا يه‌.

بسپۆرێ‌ ددانان لدۆر پاراستنا ساخله‌مييا ددانان ژي وها دبێژيت، هه‌ر "12" ساتان جاره‌كێ‌ دڤێت مرۆڤ ددانێن خوه‌ بشۆت، ئه‌ڤه‌يه‌ شووشتنا ددانان يا سروشتي‌, لێ‌ گرنگترين ده‌م بۆ شووشتنا ددانان ئه‌وه‌ كو ب شه‌ڤێ‌ به‌ري نڤستنێيه‌ ديسا سپێدێ‌ ده‌مێ‌ ژخه‌و رادبيت كو ئه‌ڤ هه‌ردو وه‌خته‌ گه‌له‌ك دگرنگن ژبۆ‌ شووشتنا ددانان.

ديسا خوياكر ژي، تشته‌كێ‌ سرۆشتييه‌ ده‌مێ‌ مرۆڤ شووشتنا ددانا پشتگوهـ دهاڤێت لێ‌ دێ‌ نه‌خوه‌شي ژێ‌ په‌يدابن, ژبه‌رکو ئه‌گه‌ر مرۆڤ ددانێن خوه‌ نه‌شووت ئه‌و خوارنا مرۆڤ دخۆت دێ‌ مينيته‌ دناڤ ددانان دا و دێ‌ رزيت و ب تايبه‌تي ئه‌و خوارنێن شرين گه‌له‌ك دهاريكارن بۆ كرميبوونا ددانان. لدۆر وان پێتڤييان يێن ددان نه‌رزيت نۆشدارسه‌عيد وها دبێژيت" بهێزكرنا ددانان دمينيته‌ لسه‌ر وێ‌ چه‌ندێ‌ ده‌مێ‌ هێشتا مرۆڤ يێ‌ بچووك, به‌ري كو ژيێ‌ مرۆڤي بگه‌هيته‌ "12" سالييێ‌ دڤێت خوارنێن سرۆشتي و ئه‌و خوارنێن كو گه‌له‌ك ڤيتامين تێدا هه‌ين بخۆت داكو مفايي ژێ‌ وه‌ربگريت بۆ بهێزكرنا ددانان, هه‌روه‌سا شير و سپياتييان ژي گه‌له‌ك بخۆت چونكي رێژه‌كا زۆر ژ مادده‌يێ‌ "كالسيۆم" تێدا هه‌يه‌ و ئه‌ڤ مادده‌يه‌ ددانان بهێز دكه‌ت.

هه‌ر د به‌رده‌وامييا په‌يڤا خوه‌دا لدۆر زێده‌بوونا ئاريشه‌يێن ددانان ئاماژه‌كر، كو ئه‌ڤ چه‌نده‌ لسه‌ر تێگه‌هشتنا جڤاکي دمينيت, كو هندي جڤاک پتر يا تێگه‌هشتي بيت چ پێ‌ نه‌ڤێت دێ‌ نه‌خوه‌شي و خرابييێن وێي جڤاکي‌ كێمتربن, لێ‌ دناڤ جڤاکێ مه‌ دا و بتايبه‌تي ل دهۆكێ‌ هه‌تا راده‌يه‌كێ گه‌له‌ك باش ئاريشه‌يێن ددانان به‌ره‌ف كێمبوونێ‌ دچن ژبه‌ركو وه‌لاتيێن دهۆكێ‌ گه‌له‌ك چاڤێ‌ خوه‌ دده‌نه‌ ساخله‌مييا خوه‌ ئانكو نها نه‌خوه‌شيێن ددانان لدهۆكێ‌ به‌ره‌ڤ كێمبوونێ‌ چوويه‌.

زێده‌تر لدۆر كارتێكرنا فرچێ‌ ددانا و جۆرێن فرچان ل سه‌ر ددانێن مرۆڤي دبێژيت، چ پێ‌ نه‌ڤێت فرچه‌ي ژي كارتێكرنا خوه‌ لسه‌ر دداني هه‌يه‌, وسێ‌ جۆرێن فرچان يێن هه‌ين وه‌كو فرچێ‌ ره‌ق، فرچێ‌ نه‌رم و فرچێ‌ ناڤنجي. ئه‌و كه‌سێن كو ئاريشه‌يا پدييان هه‌بيت كو پديێن وان د نازكن‌ و گه‌له‌ك د هه‌ستيارن و زيكا خوون ژێ‌ دهێت, دڤێت ئه‌ڤ كه‌سه‌ لده‌سپێكێ‌ فرچه‌يێن نه‌رم بكاربينن بۆ شووشتنا ددانێن خوه‌ بۆ ده‌مه‌كي هه‌تا كو بشێن كۆنترۆلێ‌ لسه‌ر ددانێن خوه‌ بكه‌ن و پاشي جۆره‌كێ‌ دي يێ‌ فرچه‌ي بكاربينيت، جۆرێ دي يێ فرچه‌يان، فرچه‌يێن ره‌قه‌ يێن کو خرابييێن وان پترن ژ باشييان، كو گه‌له‌ك كارتێكرنێ‌ لسه‌ر پديێن مرۆڤي دكه‌ن و ب تايبه‌تي ئه‌گه‌ر مرۆڤ ب رێكه‌كا نه ‌دروست ددانێن خوه‌ فرچه‌ بكه‌ت, وئه‌ڤ ئاريشه‌يه‌ گه‌له‌ك يا به‌ربه‌لاڤه‌ دناڤ وه‌لاتيێن مه‌دا، ژوان نه‌خوه‌شيێن كو دهێنه‌ ده‌ڤ مه‌ باراپتر گازندا وان ئه‌وه‌ كو پدييێن وان يێن تێکچووين و برينداربووين، وان نه‌ زانيه‌ كو ئه‌گه‌رێ‌ ڤێ‌ چه‌ندێ‌ فرچه‌يێ‌ ره‌قه‌. ديسان فرچێن نه‌رم كو هه‌موو كه‌س دشێن ڤێ جۆرێ‌ فرچان بكاربينن.

لدۆر مادده‌يێ‌ فلۆريد ئه‌وێ دناڤ مه‌عجوونێ ددانان دا و مفايێ‌ وێ‌ وه‌ها دياركر كو ڤي مادده‌ي گه‌له‌ك مفايێ‌ خوه‌ هه‌يه‌ بۆ دداني, ددانان بهێز دكه‌ت وپاقژدكه‌ت, وئه‌گه‌ر هه‌ودان يان هه‌ستيياري دناڤ ددانيدا هه‌بيت ئه‌ڤ مادده‌يه‌‌ بزاڤێ‌ دكه‌ت ڤێ‌ هه‌ستييارييێ كێم بكه‌ت يان نه‌هێليت، هه‌ر لدۆر مفايێ‌ خۆي‌ بۆ ددانان نۆشداري ئاماژه‌كر كو خۆي‌ ژي وه‌ك هه‌ر مادده‌يه‌كێ‌ پاقژكرنا ددانان گه‌له‌ك مفايێ‌ خوه‌ هه‌يه‌, ب تايبه‌تي لده‌مێ‌ كو مرۆڤ پيچه‌كا خۆي بكه‌ته‌ دناڤ ئاڤێ‌دا و پاشي وێ‌ ئاڤا خۆي بكه‌ته‌ ده‌ڤێ‌ خوه‌ دا و دناڤ ده‌ڤێ‌ خوه‌ دا بينيت و ببه‌ت ب ڤێ‌ رێكێ‌ دێ‌ ئه‌و به‌كتريا يێن دناڤ ده‌ڤێ‌ مرۆڤي دا دێ‌ كارێ‌ وان هێته‌ راوه‌ستاندن يان دێ‌ مرن, ب تايبه‌تي ئه‌و كه‌سێن كو نه‌خوه‌شيا پديا هه‌بيت ئه‌ڤ ئاڤا خۆي‌ ناهێليت به‌كتريا بچيته‌ دناڤ پدييێن وان دا و گه‌له‌ك مفاي دگه‌هينت. د به‌رده‌واميا په‌يڤا خوه‌ دا نۆشدارێ‌ بسپۆر لدۆرحه‌شويا دداني و جۆرێن وێ‌ گۆت:" دو جۆرێن حه‌شويێ‌ هه‌نه‌, ئێك حه‌شويا ده‌مارانه‌ كو ئه‌ڤ جۆرێ‌ حه‌شويێ‌ رهێن دداني پێ‌ دهێنه‌ برين و کۆشتن, بۆ وان ددانان دهێته‌ بكارئينان ئه‌وێن كو گه‌له‌ك ئێشان تێدا هه‌بيت, جۆرێ‌ دويێ‌ يێ‌ حه‌شويێ‌ حه‌شويێ دۆمدرێژه‌، يا کو دو جۆران بخۆڤه‌ دگريت، جۆرێ سيرامينکي و يێ پلاتيني.

حه‌شويا پلاتيني؛ ئه‌وا كو ره‌نگێ‌ وێ‌ به‌ره‌ف ره‌نگێ ڕساسييه‌ ئه‌ڤه‌ بۆ هه‌مي جۆرێن ددانان دهێنه‌ بكارئينان و ب تايبه‌تي ئه‌وێن كو نه‌ گه‌له‌ك درزي بن, ديسان حه‌شويا سيراميكي؛ ئه‌وا دبێژنێ‌ حه‌شويا سپي كو ره‌نگێ‌ وێ‌ يێ‌ سپييه‌ ولسه‌ر دداني ديار ناكه‌ت ئه‌گه‌ر ژي بۆ هه‌موو ددانان بكار دهێت ب تايبه‌تي ددانێن پێشيێ‌ چونكي ره‌نگێ‌ وێ‌ لسه‌ر دداني ديار ناكه‌ت، هه‌ر لدۆر قوناغا به‌ري ددان بهێته‌ حه‌شوكرن كا پێتڤيه‌ پدي بهێته‌ به‌نج كرن يان نه‌ ناڤهاتي گۆت، نه‌يا پێدڤيه‌ هه‌موو ده‌ما پدي بهێته‌ به‌نج كرن به‌ري حه‌شو كرنا دداني, به‌لكو دمينيته‌ لدۆڤ جۆرێ‌ حه‌شويێ‌ ,ئه‌گه‌ر حه‌شويا ده‌ماري بيت؛ پێدڤيه‌ پدي بهێته‌ به‌نجكرن چونکي وه‌كي به‌ري نوكه‌ مه‌ ديار كري كو ئه‌ڤ جۆرێ‌ حه‌شويێ‌ رهێن دداني پێ‌ دهێنه‌ برين و کوشتن ژبه‌ر ڤێ‌ چه‌ندێ‌ دڤێت پدي بهێته‌ به‌نجكرن داكو نۆشدار بكاريت كونترۆلێ‌ لسه‌ر نه‌خوه‌شي بكه‌ت, لێ‌ ئه‌گه‌ر به‌حسێ جۆرێن دي يێن حه‌شويان بكه‌ين ئه‌ڤه‌ دمينيته‌ لسه‌ر نه‌خوه‌شي كادێ‌ چه‌ند شێت خوه‌ لبه‌ر ئێشانێ‌ گريت, هنده‌ك خوه‌ لبه‌ر ئێشانا وي ناگرن و ئه‌و بخوه‌ داخوازا دانانا به‌نجێ‌ دكه‌ن.
لدۆر قۆناغا كو ددان دهێته‌ حه‌شوكرن ئانكو داگرتن وه‌ها دياركر، ئه‌ڤ چه‌نده‌ دمينيته‌ لسه‌ر نه‌خوه‌شي و ددانێ‌ حه‌شوكري ئانكو داگرتي كا چه‌ندێ‌ شكه‌ستي و بێ‌ سه‌روبه‌ر بوويه‌ و كا ددانێ‌ وي يێ‌ پاشيا ده‌ڤي يه‌ يان يێ‌ پێشيا ده‌ڤي يه‌, هه‌روه‌سا ب كيژان جۆرێ‌ حه‌شويێ‌ هاتيه‌ حه‌شوكرن, ئه‌گه‌ر حه‌شو ژ جۆرێ دۆمدرێژ ددان هاتبيته‌ داگرتن دڤێت "24" ساتان خوارنێ‌ نه‌خوت, لێ‌ ئه‌گه‌ر ب جۆرێ حه‌شويا سيراميكي هاتبيته‌ داگرتن، درسته‌ ئێكسه‌ر خوارنێ‌ بخۆت, لێ‌ داكو نه‌خوه‌ش ددانێن خوه‌ پارێزيت ل سه‌ر پێدڤيه‌ تشتێن ره‌ق نه‌خوه‌ت وپێ‌ نه‌شكێنيت.

لدۆر وان نه‌خۆشێن بۆ راستكرنا ددانێن خوه‌ رادبن سه‌عيدي گۆت، تشته‌كێ‌ سرۆشتييه‌ چ نه‌خوه‌شي ژێ‌ په‌يدانابن، بۆ راستكرن ورێك و پێككرن وجوانكرنا ددانێن خوه‌ پێدڤييه‌ چاڤدێرييه‌كا باش بكه‌ين ژبه‌ركو ماوه‌يێ‌ چاره‌سه‌ريێ‌ گه‌له‌كێ‌ درێژه‌ و دگه‌هيته‌ "2-3" سالان يان ژي پتر, و ئه‌ڤ كه‌سه‌ نه‌شێت وه‌كي كه‌سه‌كێ‌ سرۆشتي ددانێن خوه‌ بشوت ژبه‌ر ڤێ‌ چه‌ندێ‌ پێدڤيه‌ چاڤدێرييه‌كا باشتر ل ددانێن خو بكه‌ت, وهه‌روه‌سا هنده‌ك فرچێن تايبه‌ت هه‌نه‌ بۆ شووشتنا ددانان و دڤێت ددانێن خوه‌ ب وان فرچێن تايبه‌ت بشووت داكو خوارن نه‌مينيته‌ دناڤ وان ئاسنكان و ددانێن وي دا.


راهێنانێن له‌ش جوانييێ و ساخله‌مي


راهێنانێن له‌شجوانييێ و ساخله‌مي


سيدرا مزووري


هه‌رچه‌نده‌ گه‌له‌ک هزرێن شاش هه‌نه‌ ده‌رباره‌ي وه‌رزشێن له‌ش جوانييێ د جڤاکێ مه‌ دا، هه‌تا رادده‌يه‌کێ کو ئه‌ڤ جۆره‌ وه‌رزشه‌ هه‌ژماره‌يه‌کا گه‌له‌ک کێم ژ خه‌لکێ مه‌ بخۆڤه‌دگريت ژبه‌رکو ديتنا جڤاکێ مه‌ ژبۆ ئه‌ڤان وه‌رزشان ديتنه‌کا شاشه‌ و پتر ئه‌ڤان جۆره‌ وه‌رزشان گرێ دده‌ن ب هێزێ و حه‌زا که‌سێ وه‌رزشڤان ژبۆ ئاريشه‌يان و شه‌ران، لێ ئه‌ڤ جۆره‌ هزره‌ گه‌له‌ک ژ راستييێ دوورن، و وه‌رزشێن له‌ش جوانييێ دهێنه‌ هه‌ژمارتن ژ وان کارێن کو مرۆڤ پێدڤييه‌ ب به‌رده‌وامي ئه‌نجام بده‌ت ژبۆ پاراستنا ساخله‌مييا له‌شێ خوه‌.


مفايێن وه‌رزشێن له‌ش جوانييێ:.


وه‌رزشێن له‌ش جوانييێ زۆر مفايان بخۆڤه‌ دگريت، و کارتێکرنه‌کا راسته‌وخۆ هه‌يه‌ لسه‌ر هه‌مي ئه‌ندامێن له‌شي. يا ئاشکرايه‌ کو ئه‌و که‌سێ ژيانه‌کا ساده‌ يا بێ وه‌رزش دبۆرينيت له‌شێ وي يێ خاڤه‌ وبێ هێزه‌، لێ ژ لايه‌نێ ساخله‌مييا ئه‌ندامێن له‌شي ڤه‌، گه‌له‌ک خالێن دي يێن نێگه‌تيڤ هه‌نه‌، وه‌رزش بشێوه‌يه‌کێ گشتي دشێت ئه‌رکێ سوورا خوينێ و ئاستێ کارکرنا له‌شي باشتر دکه‌ت، لێ وه‌رزشێن له‌ش جوانييێ ژبه‌کو زۆربه‌ي زه‌ڤله‌کێن له‌شي دهێنه‌ بکارئينان لده‌مێن وه‌رزشێ دا، دشێت ب ئاسته‌کێ مه‌زنتر سوورا خوينێ چالاک بکه‌ت و ئاستێ پالدانا خوينێ ژ لايێ دلي ڤه‌ به‌رزتر و چێتر لێبکه‌ت، د ماوه‌يێن نورمال يێن ژيانا مرۆڤي دا، دلێ مرۆڤي 5 ليترێن خوينێ د ماوه‌يێ خۆله‌که‌کێ دا پالدده‌ت و به‌لاڤه‌ دکه‌ت ژبۆ گشت ئه‌ندامێن له‌شي، لێ د ماوه‌يێن وه‌رزشێ دا ئاستێ پالدانا خوينێ دشێت بگه‌هيته‌ 35 ليتران د خۆله‌که‌کێ دا، کو ئه‌ڤ چه‌نده‌ ژي راسته‌وخۆ گرێدايه‌ ب چالاکييا زه‌ڤله‌کێن له‌شي ئه‌وێن کو د ده‌مێ وه‌رزشێ دا د کارکرنه‌کا به‌رده‌وام دانه‌، و ئه‌ڤ زێده‌بوونه‌ د به‌لاڤه‌بوونا خوينێ ژبۆ زه‌ڤله‌کان يا گرێدايه‌ ب ئاڤاکرنا زه‌ڤله‌کان و پاراستنا ساخله‌مييا وان و بهێزبوونا ئه‌ڤان زه‌ڤله‌کان.


وه‌رزشێن له‌ش جوانييێ دشێن ئاستێ به‌رگرييا له‌شي دژي گشت زينده‌وه‌رێن هوور يێن کو دچنه‌ دناڤ سوورا خوينێ دا به‌رزدکه‌ت و ساخله‌مييا له‌شي د پارێزيت ژبه‌رکو ئاستێ چالاکييا ئه‌ندامێن کو دبه‌رپرسن ژ په‌يدابوونا خانه‌يێن به‌رگرييێ زێده‌دکه‌ت، و هه‌ژماره‌يه‌کا پتر ژ خانه‌يێن ساخله‌م يێن به‌رگرييێ دروست دکه‌ت.ئاڤاکرنا زه‌ڤله‌کێن ساخله‌م برێيا وه‌رزشێن له‌ش جوانييێ ئاستێ رووني د له‌شێ مرۆڤي دا کێم دکه‌ت و بکاردئينيت وه‌کي ژێده‌ره‌کێ هێزێ و ب ڤێ رێکێ دشێت مه‌ترسييێن ساخله‌مي يێن کو ئێک ژ ئه‌گه‌رێن وێ روونه‌ کێم بکه‌ت، وه‌کي يا ديار کو قه‌له‌وي يان ژي کێشه‌يا زێده‌ دهێته‌ هه‌ژمارتن نه‌خۆشي، و دشێت ببيته‌ ئه‌گه‌رێ زۆر نه‌خۆشييێن دلي و مێشکي.


هه‌بوونا ده‌مه‌کێ زۆر يێ ڤالا د ژيانا مرۆڤي دا دهێته‌ هه‌ژمارتن ئێک ژ ئه‌گه‌رێن په‌يدابوونا خه‌مۆکييێ و فشارێن ده‌رووني و نه‌ ئارامييێ، ب تايبه‌ت ئه‌گه‌ر کو گه‌هشتبيته‌ ئاستێ رۆتينه‌کا رۆژانه‌، لێ ژبه‌رکو وه‌رزشێن له‌ش جوانييێ بشێوه‌يه‌کێ به‌رده‌وام دشێت جهه‌کێ مه‌زن د ژيانا رۆژانه‌ يا مرۆڤي دا بگريت ناهێليت کو ده‌مێ مرۆڤي ب تشته‌کێ بێ مفا ڤه‌ بوريت، دشێت کارتێکرنه‌کا پۆزه‌تيڤ هه‌بيت لسه‌ر هزر و ده‌روونێ مرۆڤي کو مرۆڤي ژ خه‌مۆکييێ و فشارێن ده‌رووني و نه‌ ئارامييێ دوور بێخيت، و ساخله‌مييا ده‌روونێ مرۆڤي ب پارێزيت ژ هه‌ر جۆره‌ شاشييه‌کێ.وه‌رزشێن له‌ش جوانييێ دشێن ببنه‌ ئه‌گه‌رێ په‌يده‌بوونا ده‌روونه‌کێ ساخله‌م ژبه‌کو وه‌کي ئه‌ز هزر دکه‌م په‌يدابوونا له‌شه‌کێ جوان لده‌ف مرۆڤي دشێت ئاستێ رازيبوونا مرۆڤي ژ که‌سايه‌تييا مرۆڤي به‌رزبکه‌م و دشێت کارتێکرنه‌کا مه‌زن لسه‌ر ژيانا مرۆڤي هه‌بيت و شێوازێ ژيانا مرۆڤي بشێوه‌يه‌کێ پۆزه‌تيڤ بگوهوريت.ئه‌و که‌سێن کو هنده‌ک نه‌خۆشييێن دووم درێژ لده‌ف هه‌ين وه‌کي نه‌خۆشييێن دلي و ره‌بوويێ، پێدڤييه‌ ژ ئه‌ڤان جۆره‌ وه‌رزشان دوور بکه‌ڤن ژبه‌رکو وه‌رزشه‌کا قورسه‌ ژبۆ ئه‌ڤان که‌سان و دشێت ئاستێ به‌لاڤه‌بوونا خوينێ ژبۆ خانه‌يێن دلي کێم بکه‌ت و د ئه‌نجامدا بارێ نه‌خۆشييێ خرابتر بکه‌ت و ئه‌نجامێن دلته‌زين بخۆڤه‌ بگريت، و هه‌روه‌سا د بارێ هه‌بوونا نه‌خۆشييا ره‌بوويێ دا دشێت ببيته‌ ئه‌نجامێ مرنێ ژبه‌رکو ئه‌ڤ جۆره‌ وه‌رزشه‌ د قورسن و دشێن ببنه‌ ئه‌گه‌رێ بێهن ته‌نگبوونه‌کا قورس. يا باشتر ئه‌وه‌ کو ئه‌ڤ نه‌خۆشه‌ ب وه‌رزشه‌کا ساده‌ و سڤک رابن بشێوه‌يه‌کێ رۆژانه‌ دا کو ژ مه‌ترسييێن وه‌رزشێن قورس قورتال ببن و د هه‌مان ده‌م دا بشێن مفايێن ته‌ندروستي ژ وه‌رزشێ وه‌ربگرن.


ساخله‌مييا له‌شێ ته‌ يا گرێدايه‌ ب ساخله‌مييا ده‌روونێ ته‌، ژبه‌ر ئه‌ڤێ چه‌ندێ پێدڤييه‌ هه‌ر که‌سه‌ک ژ لايێ خۆڤه‌ کاربکه‌ت ژبۆ بده‌ستڤه‌ ئينانا هنده‌ک ئه‌نجامان کو بشێت ژيانه‌کا ساخله‌م دوور ژ نه‌خۆشي و نه‌ ئارامييان و فشارێن ده‌رووني بده‌ست خۆڤه‌ بينيت ژبۆ ژيانه‌کا ساخله‌متر...


به‌رهه‌مئينانا جۆره‌کێ نوو يێ پلاسته‌ران بۆ بله‌زکرنا ساخبوونا برينان



به‌رهه‌مئينانا جۆره‌کێ نوو يێ پلاسته‌ران بۆ بله‌زکرنا ساخبوونا برينان






و ئو ئا: ئومێد محمد بناڤي

ڤه‌کۆله‌رێن ئه‌مريکي جۆره‌کێ نوو يێ پله‌سته‌ران به‌رهه‌مئينان کو دشێت زووتر برينان ساخ بکه‌ت، و خوونبه‌ربوونێ د راوه‌ستينيت هه‌روه‌سا برينێ د پارێزيت ژ په‌يدابوونا هه‌ودانان، ماده‌يێ هاتييه‌ بکارئينان ژي يێ هاتييه‌ وه‌رگرتن ژ چينێ ناڤين يێ قه‌لپکێ برينان يا کو کاردکه‌ت ب ساخکرنا برينێ هه‌روه‌سا پاراستێ ژ ده‌وروبه‌ري.
ڤه‌کۆله‌ران د خواندنه‌کا خوه‌دا يا کو هاتييه‌ به‌لاڤکرن د کومبوونا "ئاي سي ئێس" يا ماده‌ و که‌رسته‌يێن کلينيکي، ديارکر کو خاسله‌تێن چينێ ناڤپۆشێ قه‌لپکێ برينان کاردکه‌ت هه‌روه‌کي پلاسته‌ره‌کا سروشتي، و رادبيت ب راوه‌ستاندنا خوونبه‌ربوونێ هه‌روه‌سا برينێ د پارێزيت ژ هه‌ودانێ و پيسبوونێ، دگه‌ل سه‌رنج راکێشانا خانه‌يێن به‌رپرس ژ ساخبوونا برينان.
هه‌روه‌سا ڤه‌کۆله‌ران ديارکر کو پلاسته‌رێن بووري رادبوون ب راوه‌ستاندنا خوونبه‌ربوونێ و نه‌هێلانا په‌يدابوونا هه‌ودانان بتنێ، لێ وان دڤيان جوره‌کێ نوو به‌رهه‌م بينن کو ساخبوونا برينان بله‌ز بێخيت، د ئه‌نجامدا شيان جوره‌کێ پلاسته‌ران به‌رهه‌م بينن کو نه‌ بتنێ خوونبه‌ربوونێ ب راوه‌ستينيت و برينێ ب راوه‌ستينيت ژ هه‌ودانان، لێ د هه‌مان ده‌مدا ساخبوونا برينان بله‌ز بکه‌ت و زوو برين خوه‌ بده‌نه‌ ئێک. ماده‌يێ بکارهاتي د دروستکرنێ دا هه‌ر وه‌کي وێ ماده‌يێيه‌ يا کو لده‌مێ دروستبوونا قه‌لپکێ برينان دا دهێته‌ به‌رهه‌مئينان.
د پشکنينێن تاقيگه‌هي دا لدۆر له‌زاتييا ساخبوونا برينێ ديارکرن کو له‌زاتييا سه‌رنج راکێشانا خانه‌يێن به‌رپرس ژ ساخبوونا برينان د پلاسته‌رێ چێکريدا هه‌روه‌کي هه‌مان له‌زا سه‌رنج راکێشانا خانه‌يێن قه‌لپکێ برينێيه‌.
ل دوماهييێ، ڤه‌کۆله‌ر د وێ هيڤييێ دانه‌ کو بشێن د پاشه‌رۆژێدا هنده‌ک ماده‌ و که‌رسته‌يێن نوو دروستبکه‌ن کو بشين جۆرێن جودا يێن خانه‌يان راکێشن دا کو د شياندا بيت نه‌خوه‌شييێن جودا يێن له‌شي ب ئاسته‌کێ باشتر چاره‌ بکه‌ن، مينا چاره‌کرنا تووشبوونێ ب په‌نجه‌شێرێ ب رێيا راکێشانا خانه‌يێن په‌نجه‌شێري، يان ژي بۆ گه‌شکرنا هه‌ستييان بۆ چاره‌کرنا نه‌خوه‌شييێ جودا يێن له‌شي.